Berichten

De regen en de paraplu

-Hoe hormonen ervoor zorgen dat je bij een narcist blijft-

Waarom een slachtoffer van narcistische mishandeling bij een narcist blijft is nog steeds heel moeilijk te begrijpen voor veel mensen. Eerder schreef ik in mijn blog: ‘Ga toch bij hem weg’ al over het Stockholmsyndroom of (een term die ook wel gebruikt wordt): traumabinding. Met deze blog wil ik je een inkijkje geven in hoe hormonen hierin een rol inspelen.

Een relatie met een narcist is een relatie waarin je constant wordt aangetrokken en afgestoten. Onderstaande afbeelding van TherapyAid.com laat dit goed zien. Een uitspraak die ik ergens las vat het goed samen: ‘De narcist is je paraplu en de regen tegelijkertijd.’

 

Op het moment dat de narcist gespannen is weet je eigenlijk al dat je je in de gevarenzone bevindt (het plaatje van de bom in de afbeelding). De volgende stap is verbale (waaronder gaslighting waar ik een blog overschreef) of fysieke mishandeling (het vlammetje in de afbeelding). Op het moment dat er een gevoel van onveiligheid ontstaat maakt ons lichaam de volgende ‘stresshormonen’ aan:

Adrenaline is een neurotransmitter en stresshormoon dat in de bijnieren wordt aangemaakt. Door de aanmaak van adrenaline gaat er meer bloed naar het hart en de spieren. Het effect van adrenaline op het lichaam is een snellere hartslag en hogere bloeddruk zodat je fysiek zou kunnen vechten of vluchten.

Noradrenaline is het tweede stresshormoon Noradrenaline is ook een neurotransmitter die in de bijnieren wordt aangemaakt. Dit hormoon heeft ongeveer dezelfde effecten als adrenaline heeft op het lichaam. Door meer bloedtoevoer naar de organen dankzij dit hormoon, gaan de hersenen en het zenuwstelsel sneller werken. Gevolg: je wordt alerter.

Doordat bovenstaande hormonen ons uit balans brengen wordt er nu een ander hormoon aangemaakt:

Cortisol is het derde stresshormoon. Het wordt aangemaakt in de bijnierschors en komt vrij door de aanmaak van adrenaline en noradrenaline. Cortisol vangt de energie, die door de andere hormonen is omgezet, op en zorgt dat het lichaam weer in balans komt. Door de aanmaak van cortisol stijgt de bloedsuikerspiegel, wordt het immuunsysteem tijdelijk uitgeschakeld en wordt de spijsvertering vertraagd. Het is dus bedoeld om ons stressbestendiger te maken maar wel ten koste van ons immuunsysteem en de spijsvertering. Vaak raakt onze slaap verstoord omdat cortisol ook ons slaap-waak systeem regelt en van nature gedurende dag afneemt zodat we kunnen slapen. Cortisol piekt van nature alleen in de ochtend om ons de energie te geven om de dag te starten. Maar bij chronische stress in een relatie met een narcist raakt dit volledig uit balans omdat het op allerlei tijdstippen opnieuw geactiveerd raakt.

Als de narcist dan weer volledig omdraait en je weer overlaadt met spijtbetuigingen, liefde, aandacht en intimiteit (ook wel bekend als love bombing wat ook een vorm van manipulatie is) maak je vervolgens zogenaamde gelukshormonen aan (je bent nu bij het hartje in de afbeelding):

Dopamine is een neurotransmitter en wordt aangemaakt in het bovenste deel van de hersenstam. Dopamine is verantwoordelijk voor beloning gestuurd-gedrag (de spijtbetuigingen en de liefde die je krijgt zijn jouw beloning). Dopamine is het gevoel dat je krijgt als je trots bent op jezelf, je comfort-food eet en als je wint. Dopamine is verslavend doordat het een fijn gevoel is en we dit dus vaker willen ervaren. Ook door het gebruik van drugs wordt er in de hersenen meer dopamine aangemaakt waardoor mensen verslaafd raken.

Serotonine is een complexe neurotransmitter. Serotonine wordt voor 90% in de darmen aangemaakt en voor 10% in de hersenen. Hoge gehalten serotonine zorgen voor een prettige stemming. Het is aangetoond dat de serotonine gehaltes hoger zijn als je voelt dat je geliefd bent.

Oxytocine is een peptidehormoon dat geproduceerd wordt door de hypofyse (in de hersenen). Het hormoon is actief tijdens lichamelijk contact maar ook door fijne gesprekken die een gevoel van verbinding geven. Uit onderzoek blijkt dat oxytocine zorgt voor seksueel en sociaal gedrag.

Het is bewezen dat de cocktail van al deze hormonen dezelfde delen van de hersenen activeren als cocaïne. Van de eerste xtc tot het laatste beetje ontwenningsverschijnselen. Het veroorzaakt echte verslaving, waardoor we steeds terug willen komen voor meer. Vooral dopamine is hier schuldig aan omdat dopamine nog meer geactiveerd wordt als er sprake is van een afwisseling tussen een grote dosering en ontbering van dopamine. Het constant leven met dreigend gevaar verhogen de hormonale niveaus tot een punt waarop de gevoelens, veroorzaakt door de ander, alleen kunnen worden vergeleken met drugsgebruik. Herstellen van narcistische mishandeling is dus hetzelfde als afkicken van drugs: geheelonthouding van de narcist door ‘no contact’ zoals ik uitleg in mijn andere blog. Heel beeldend vind ik onderstaande video die gemaakt is om te laten zien wat verslaving met je doet. Het wordt veel gebruikt in de verslavingshulpverlening om het effect van verslaving te verduidelijken.

Hopelijk geeft dit blog jou als slachtoffer maar ook jouw omgeving meer inzicht waarom je zo lang bij de narcist blijft/gebleven bent. Zoals ze in de verslavingszorg zeggen: ‘Het is niet erg om af en toe terug te vallen als je maar weer opstaat.’ Opstaan in dit geval is de narcist zo veel en zo ver mogelijk uit je leven verbannen.

Liefs,

Annemarie

PS wist je dat mijn boek ‘Monddood – aan een narcist ontsnapt’ verschenen is? Klik hier voor meer informatie.

No contact

Het medicijn tegen een narcist

Dus je bent zo ver. Je hebt de stap genomen; je bent weg bij de narcist. Alsof dat nog niet moeilijk genoeg was is de volgende stap: NO CONTACT. Geen contact op wat voor manier dan ook. Op niets reageren; niet op telefoontjes, tekstberichten, e-mails of bezoekjes aan je voordeur. Dat is hartstikke lastig, helemaal als je samen jonge kinderen hebt waar de narcist omgang mee heeft. Dan is het zaak dat je je, als het écht noodzakelijk is voor de kinderen, houdt tot het minimale, zakelijke contact en vooral je emoties niet toont naar hem/haar. Maar ook als er geen kinderen zijn is het vreselijk lastig want bij jou is het verwerkingsproces nog in volle gang en volledig los van het Stockholm syndroom ben je nog niet. Dus word je heen en weer geslingerd tussen de narcist missen, je schuldig voelen, boos zijn, bang zijn en intens verdriet over wat jou (en je kinderen) is aangedaan.

De narcist gooit alles in de strijd. De ene keer zal hij/zij je overweldigen met liefde en spijtbetuigingen en de andere keer zett hij/zij gaslighting manipulatie en verwijten in. Dus gaat het misschien wel eens mis en laat je je verleiden om toch emotioneel te zijn in contact met de narcist, hem/haar weer toe te laten of zelfs terug te nemen (als je mijn boek leest zul je zien dat ook ik daar meermaals ingetrapt ben). Zoek dus een goede, op dit gebied deskundige, therapeut om je te ondersteunen. Weet dat je altijd opnieuw kan beginnen met ‘no contact’ en wees niet te hard voor jezelf als het toch een keer mis is gegaan. Daarmee praat je jezelf alleen maar naar beneden terwijl het nu zaak is op je zelfvertrouwen te herbouwen.

Na enige tijd ‘no contact’ start de tegenaanval. Als ik schrijf na enige tijd kan dat een dag zijn of maanden of zelfs jaren later en alles er tussenin. Eigenlijk kan ik het het beste samenvatten als ik zeg: wanneer het de narcist te lang duurt dat jij niet meer vatbaar lijkt voor hem/haar of wanneer een andere relatie (weer) stukgelopen is. Ik schrijf met opzet ‘lijkt’ want vaak vecht je nog altijd tegen je neiging om hem/haar toegang tot jouw emoties te geven. De tegenaanval kan er op verschillende manieren uitzien of een combinatie van de volgende zaken: je overal zwart maken, onder jouw ogen een relatie starten met iemand anders die de hemel ingeprezen wordt, stalking en bedreiging. Dit kan echt uitlopen tot dagelijkse terreur. Ik was nergens meer veilig. Niet in mijn eigen huis, niet op mijn werk, niet bij vrienden en familie en zelfs niet op straat.

Het is van het grootste belang dat je ook dan ‘no contact’ blijft volhouden en daar komt nu een volgende stap bij ‘niet reageren’. Afschuwelijk moeilijk. Want narcisten kunnen echte terroristen zijn die de meest vreselijke verhalen over je verspreiden bij buren, vrienden, familie, collega’s  etcetera. Dat is enorm vernederend en het liefst wil je de narcist voor eens en voor altijd de mond snoeren. Maar hoe emotioneler jij hier op reageert hoe meer hij/zij dit zal gaan doen. Jouw pijnigen is zijn/haar doel. Je zult de neiging om een nieuwe partner te waarschuwen moeten onderdrukken want ook dit zal de narcist in zijn/haar voordeel gebruiken. Bij stalking en bedreiging is het een MUST om aangifte te doen bij de politie maar absoluut een ‘no go’ om dit tegen de narcist te vertellen of op andere wijze te laten zien wat het met jou doet want ook hier zal hij/zij maar al te graag gebruik van maken om jou te manipuleren.

In de praktijk houdt dat in dat je naar alle waarschijnlijkheid vrienden kwijt zult raken (maar niet de échte), het contact met je buren of collega’s is wellicht voorgoed veranderd of je verliest zelfs je baan of huis. Soms is er zelfs sprake van ouderverstoting; de narcist palmt de kinderen zo in dat ze boos op jou zijn of geen contact meer met je willen. Dat is natuurlijk allemaal vreselijk maar weet dat je nog altijd beter af bent dan met de narcist. Bij een narcist blijven vernietigt je hele leven en leidt soms zelfs tot de (zelfverkozen) dood. Alles wat je nu verliest wat je écht dierbaar is valt weer op te bouwen als je hersteld bent en de narcist voorgoed vaarwel hebt gezegd. Kinderen komen tot inzicht als ze zonder jou blootgesteld worden aan de terreur van de narcist (helaas kan dit soms jaren duren). Je vindt weer nieuwe contacten die je voeden en een nieuwe baan of huis. Als je nu teruggaat en blijft zul je je eigen indentiteit voorgoed verliezen. Helaas heb ik clienten gezien die meer dan 30 of 40 jaar een dergelijk relatie hadden (gehad) en er was vrijwel niets van hen over. De weg terug naar jezelf kan dan echt heel erg lang duren als het al haalbaar is en vergeet niet dat je in ieder geval al die jaren van jouw kostbare leven voor altijd kwijt bent.

Als het je lukt om ‘no contact’ en ‘niet reageren’ vol te houden verliest de narcist zijn interesse in jou omdat hij/zij je niet langer in zijn/haar macht heeft. Dit maakt voor jou de weg vrij naar een gelukkigere toekomst en dat wens ik je van harte!

Liefs,

Annemarie

PS wist je dat mijn boek ‘Monddood – aan een narcist ontsnapt’ verschenen is? Klik hier voor meer informatie.

 

Trauma of drama?

Slachtoffers van narcistische mishandeling krijgen in de hulpverlening nog te vaak te horen dat een relatie met een narcist niet traumatisch is. Een opmerking die zelfs her-traumatiserend kan zijn want de meeste slachtoffers komen met (complexe) PTSS (Post Traumatisch Stress Syndroom) uit dergelijke relaties. Zijn mijn collega’s ongevoelig of onkundig? Nee dat geloof ik niet. Ik geloof (uiteraard zijn er zoals in iedere beroepsgroep uitzonderingen) dat de meeste mensen werkzaam in de hulpverlening hun cliënten een warm hart toedragen. Het probleem is echter dat de aandacht voor narcisme redelijk recent is en dat sommige collega’s niet opgeleid zijn op dit gebied. Je kunt als hulpverlener ook niet alles wat je cliënten meegemaakt hebben zelf ervaren hebben en dus ontbreekt het hen vaak aan de kennis en het begrip over hoe diep dergelijke mishandeling gaat.

Ik merk dit ook aan sommige reacties van collega’s op mijn boek Monddood over dit onderwerp wat binnenkort uitkomt. Veruit de meesten reageren enorm positief; schaffen het boek al in de voorverkoop aan en geven aan dat ze er graag meer over willen weten omdat het zo actueel is en het een groot maatschappelijk probleem vormt. Maar een gelukkig veel kleinere groep reageert sceptisch. Het meest gehoorde tegenargument is dat er toch wel iets mis moet zijn geweest met het slachtoffer dat ze zich zo hebben laten behandelen door de narcist. Of dat slachtoffers altijd mensen zijn met een laag zelfbeeld. Ik probeer dan uit te leggen dat slachtoffers over het algemeen gezonde mensen zijn. Vaak sterke, stabiele, intelligente en empathische mensen die hun leven behoorlijk op orde hadden voordat ze de narcist ontmoetten. Dat narcistische mishandeling zo subtiel start en zo complex is dat de meeste professionals het niet eens herkennen als het voor hun ogen gebeurt. Dat dit nu juist maakt dat deze slachtoffers zich gaan afvragen of het aan hen ligt, waardoor een laag zelfbeeld gecreëerd wordt door de narcist.

Het is, om het populistisch te zeggen, zeer complexe mindfuck die er volledig op gericht is het slachtoffer te ondermijnen, isoleren en kapot te maken in alle opzichten. Het is alsof ze zich voeden met de kracht van het slachtoffer; dat wat ze zelf missen het slachtoffer ontnemen zodat ze zich goed kunnen voelen over zichzelf. Soms gaat dat ook gepaard met fysiek geweld en/of seksueel misbruik, maar niet altijd. Het meest kenmerkende is de psychische mishandeling en die maakt nu juist dat het slachtoffer niet snel weggaat ook niet als er wel sprake is van fysiek geweld en/of seksueel misbruik. Als je dit nooit zelf meegemaakt hebt dan is het moeilijk om te begrijpen hoe een slachtoffer hierin terechtkomt. In mijn boek heb ik het volgende citaat van Judith Herman uit haar boek Trauma en Herstel opgenomen: ‘Buitenstaanders die niet weten wat het is om langdurig in doodsnood te verkeren of geen inzicht hebben in dwangmethoden denken vaak dat zij in dezelfde omstandigheden meer moed zouden tonen en van meer verzet blijk zouden geven dan het slachtoffer. Vandaar dat men zo vaak geneigd is een verklaring voor het gedrag van het slachtoffer te zoeken in persoonlijkheidsdefecten of morele gebreken.’

Des te triester is het als je dan eindelijk de moed op kan brengen om uit de relatie te stappen en met je gekwetste ziel onder je arm tegenover een hulpverlener gaat zitten die jouw trauma ontkent. Vaak komt het slachtoffer dan niet meer terug en schaamt zich nog dieper over zichzelf. In sommige gevallen zelfs zo erg dat ze terugkeren naar de narcist. Want de hulpverlener zegt ook dat er iets mis is met het slachtoffer. Als het slachtoffer wel terugkeert naar de hulpverlener wordt er vaak ingezet op de behandeling van depressie, angststoornis, burn-outklachten of het verhogen van het zelfbeeld. Niks mis mee zou je kunnen zeggen. Echter zolang er onverwerkt trauma is zal de therapie die hierop gericht is nauwelijks aanslaan en geeft het het slachtoffer nog meer het gevoel dat er, zoals de narcist al zo vaak gezegd heeft, iets mis is met hem/haar. Als je brein en lijf nog vol zitten met trauma ben je als het ware ‘bevroren’ in de traumatische gebeurtenissen. Hierdoor is er geen ruimte om iets nieuws in beweging te brengen. Terwijl als het trauma met behulp van traumatherapie verwerkt is, de levensenergie weer kan stromen, je kracht terugkomt waardoor het makkelijker wordt je zelfvertrouwen (weer) op te bouwen en je voor jezelf een gelukkiger leven kunt creëren.

Om die reden heb ik naast mijn autobiografische verhaal in mijn boek Monddood-Ontsnap aan een narcist een katern opgenomen met de feiten achter het verhaal maar ook een onderzoek bij andere slachtoffers en een checklist: is mijn partner een narcist? Uiteraard is dit fijn voor slachtoffers en hun omgeving om te lezen en zo meer inzicht te krijgen. Maar ik richt me ook tot de (jeugd) hulpverlening en politie. Klik hier voor meer informatie.

Veel liefs,

Annemarie

Herstellen van narcisme volgens de rouwfases

Elisabeth Kübler-Ross (een Zwitsers-Amerikaans psychiater) is beroemd geworden om haar pionierswerk rond de verschillende fasen van rouw. Ze heeft deze vijf fasen: ontkenning, boosheid, onderhandelen, verdriet/depressie en aanvaarding ontdekt. Ik heb gemerkt dat deze ook van toepassing zijn op het herstel van een narcistische relatie. Laten we ze eens stap voor stap doornemen en kijken hoe ze van toepassing zijn op het herstellen van een relatie met een narcist.

Ontkenning

Zolang je in deze fase verkeerd stap je niet snel uit de relatie met de narcist. In deze fase ben je nog flink in zijn of haar ban. ‘Gaslighting’ (nadere uitleg in mijn andere blog): emotionele mishandeling heeft je nog flink in de greep. Je houdt je nog steeds vast aan de momenten dat de narcist wel lief en zorgzaam is en verdoezelt je eigen pijn. Er is sprake van veel zelftwijfel en dit ondermijnt je zelfvertrouwen.

Boosheid

Je begint te vermoeden dat je met een narcist te maken hebt. Je informeert jezelf bijvoorbeeld door een blog als ‘Narcist of niet’ te lezen en komt tot de conclusie dat je wel eens met een narcist te maken zou kunnen hebben. Na soms wel jaren van jezelf afvragen of je gek bent kom je erachter dat je (emotioneel) mishandelt bent. Je voelt de boosheid vanbinnen maar daar kun je naar de narcist niets mee omdat deze je direct terugbetaalt met wederom een portie (verbaal) geweld.

Onderhandelen

Nu je het eigenlijk (bijna) zeker weet dat je met een narcist te maken hebt denk je wellicht dat je hem of haar kunt veranderen. Anderen zeggen tegen je ‘Ga toch bij hem/haar weg.’ (blog) Maar jij denkt dat je de narcist kunt helpen. Maar ook dat je zelf dingen anders of niet moet doen zodat hij/zij je niet langer kwelt. Je hebt immers zijn/haar andere kant ook gezien. Je wil er alles aan doen om de charmante, lieve, zorgzame persoon die hij/zij ooit was weer terug te halen.

Verdriet/depressie

Dan merk je dat niets werkt. Je hebt alles al geprobeerd met de narcist: redelijk zijn, boos worden, verdrietig zijn, smeken etc. Je komt tot de conclusie dat hij/zij nooit zal veranderen en dat doet pijn. Jouw beeld van de relatie is voorgoed kapot en dat maakt je intens verdrietig, zelfs depressief nu er geen gezonde toekomst voor de relatie blijkt te zijn.

Aanvaarding

Je brengt langzaam de moed op om uit de relatie te stappen. Of dit nu een liefdesrelatie, een vriendschap of een werkrelatie is; jij moet zo ver mogelijk bij de narcist weg. Als je dan weg bent merk je dat je nog vaak terugschiet in één of meerdere vorige rouwfases. Dat maakt je vaak kwetsbaar en hier probeert de narcist gebruik van te maken. Stalken, pesten en treiteren maar ook smeken om terug te komen en spijtbetuigingen komen vaak na enige tijd radiostilte van jouw kant op gang. Soms laat je hem/haar toch nog weer even toe in je leven om vervolgens weer alle rouwfases te doorlopen. Totdat je sterk genoeg bent om volledig in ‘no contact’ te gaan. Dit houdt in werkelijk nergens meer op reageren, het liefst helemaal geen contact meer. Als er kinderen zijn gaat dat vaak niet maar dan hou je het op minimaal contact en zeker geen enkele vorm van emotioneel contact. Deze fase valt niet mee. Het is vooral doorzetten en op je tong bijten. Je pijn met anderen en/of een therapeut verwerken. Maar dan komt de opluchting en ga je je leven herinrichten zonder de narcist. Met behulp van therapie verwerk je je trauma’s en (her)bouw je je zelfvertrouwen. Je mag weer zijn wie je werkelijk bent.

Herstellen van narcistische mishandeling kan dus wel degelijk. Ik heb het zelf ook gedaan. Het was niet makkelijk, in mijn geval duurde de hel acht jaar. Ik heb er recentelijk een boek,  Monddood- Onstnapt aan een narcist, over geschreven . Naast mijn autobiografische verhaal  is in mijn boek een katern opgenomen met de feiten achter het verhaal, een onderzoek bij andere slachtoffers en een checklist: is mijn partner een narcist? Uiteraard is dit fijn voor slachtoffers en hun omgeving om te lezen en zo meer inzicht te krijgen. Maar ik richt me ook tot de (jeugd) hulpverlening en politie. Klik hier voor meer informatie.

Liefs,

Annemarie

PS heb je een steuntje in rug nodig van een therapeut die tevens ervaringsdeskundige is? Ik heb nog enkele plekken vrij in mijn praktijk, klik hier voor meer info

 

 

 

 

Gaslighting: emotionele mishandeling

Mensen die lijden aan een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) maken gebruik van een vorm van manipulatie die gaslighting wordt genoemd. Gaslighting is een vorm van emotionele mishandeling gehanteerd door deze mensen: narcisten. Iemand die aan het gaslighten is, zal proberen je te laten twijfelen aan jouw perceptie van de werkelijkheid. De narcist kan je op deze manier overtuigen dat jouw herinneringen verkeerd zijn of dat je overdreven reageert op een gebeurtenis. De narcist kan dan zijn eigen gedachten en gevoelens presenteren als “de echte waarheid”. De term vindt zijn oorsprong in een toneelstuk uit 1938 genaamd Gas Light. In het stuk probeert de man van een vrouw haar ervan te overtuigen dat ze mentaal onstabiel is. Hij brengt kleine veranderingen aan in haar omgeving, zoals het dimmen van de (gas)lampen in hun huis en overtuigt haar dat ze zich deze veranderingen inbeeldt.

Gaslighting is dus een tactiek bedoeld om je aan je eigen gedachten en gevoelens te laten twijfelen. In het begin is dit subtiel. Als je bijvoorbeeld een verhaal vertelt, kan de narcist een klein detail tegenspreken. Wanneer je dan toegeeft dat je het bij dit detail bij het verkeerde eind had, zal de narcist dit een volgende keer gebruiken om je geheugen in twijfel te trekken. In eerste instantie zal je dan wat de narcist zegt betwijfelen en misschien het gevoel hebben dat er iets mis is in de relatie. Maar omdat elk gaslighting incident zo klein is, is het moeilijk om er precies de vinger op te leggen. Na verloop van tijd ga je hierdoor twijfelen aan je eigen emoties en herinneringen. De narcist blijft je met regelmaat vertellen dat je geheugen niet optimaal is of dat je emoties “onredelijk” zijn. De narcist gebruikt dit om controle over je te krijgen. Gaslighting komt voor binnen een relatie maar ook in platonische contexten als een ouder-kind relatie, vriendschap of op de werkplek.

Voorbeelden van gaslighting zijn:

  • Achterhouden: weigeren te luisteren of doen alsof ze het niet begrijpen. Voorbeeld: ‘Ik heb geen tijd om naar deze onzin te luisteren.’
  • Weerleggen: je geheugen in twijfel trekken. Een narcist kan ontkennen dat gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Ze kunnen ook details verzinnen van een gebeurtenis die niet heeft plaatsgevonden. Voorbeeld: ‘Ik hoor het je zeggen! Je herinnert je onze gesprekken nooit goed.’
  • Vergeten/ontkennen: de narcist doet alsof hij/zij gebeurtenissen vergeten is die zijn gebeurd om zo jouw herinnering verder in twijfel te brengen. Voorbeeld: ‘Waar heb je het over? Dat heb ik je nooit beloofd.’
  • Blokkeren/afleiden: het onderwerp wijzigen om de aandacht af te leiden van een onderwerp. Een narcist kan een gesprek verdraaien in een argument over jouw geloofwaardigheid. Voorbeeld: ‘Heb je weer met je moeder gesproken? Zij brengt je altijd op domme ideeën.’
  • Trivialiseren: beweren dat een persoon overdreven reageert op kwetsend gedrag. Deze techniek laat je geloven dat je emoties ongeldig of overdreven zijn. Voorbeeld: “Je bent zo gevoelig! Alle anderen vonden mijn grap grappig.”

Een narcist gebruikt dan jouw “fouten” en “overreacties” om zichzelf als slachtoffer te presenteren. Een narcist kan bijvoorbeeld net zo lang beschuldigingen naar je schreeuwen totdat je je stem verheft om gehoord te worden. De narcist breekt dan het gesprek af en beweert dat je “onbeheerst” en “te agressief” bent.

De eerste stap om jezelf te beschermen tegen gaslighting is het herkennen van de aanwezigheid ervan. Als je eenmaal weet dat je gemanipuleerd wordt kun je makkelijker je eigen werkelijkheid bepalen. Neem geen verantwoordelijkheid voor de acties van de narcist als deze beweert dat jij de mishandeling hebt uitgelokt. Offer jezelf niet op om hun gevoelens te sparen. Zelfs als je je hele leven wijdt aan het gelukkig maken van een narcist zal deze nooit met gaslighting stoppen omdat de narcist dit nodig heeft om een leegte in zichzelf te vullen.  Zorg dat je jouw waarheid onthoudt. Dat de narcist zeker van zichzelf lijkt wil nog niet zeggen dat hij/zij gelijk heeft. Maak geen ruzie op de voorwaarden van een narcist. Als de narcist feiten verzint kan er nooit sprake zijn van een constructief gesprek. Onthoud dat je niet alleen bent. Vrienden en familie kunnen emotionele steun en bevestiging bieden. Als je je sociale kring (opnieuw) opbouwt, kunnen deze je opnieuw leren hoe je anderen en jezelf kunt vertrouwen. Vaak is therapie nodig. Een therapeut is een neutrale partij die jouw realiteitszin kan helpen versterken en je kan helpen ongezond gedrag te herkennen. Ook kun je leren hoe je psychologische manipulatie kunt weerstaan.

Ik heb er recentelijk een boek: ‘Monddood- aan een narcist ontsnapt’, over geschreven. Naast mijn autobiografische verhaal  is in mijn boek een katern opgenomen met de feiten achter het verhaal, een onderzoek bij andere slachtoffers en een checklist: is mijn partner een narcist? Uiteraard is dit fijn voor slachtoffers en hun omgeving om te lezen en zo meer inzicht te krijgen. Maar ik richt me ook tot de (jeugd) hulpverlening en politie. Klik hier voor meer informatie.

Liefs, Annemarie

Narcist of niet?

Ik heb er moeite mee dat het woord narcist tegenwoordig te pas en te onpas wordt gebruikt. De reden waarom is dat dit ervoor zorgt dat échte slachtoffers van mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) niet serieus genomen worden waardoor hen de kans op de juiste hulpverlening ontnomen wordt. Het lijkt soms alsof iedereen die niet meer met zijn (ex-)partner door één deur kan hem/haar beschuldigt narcist te zijn. Er is een groot verschil tussen het hebben van narcistische trekjes, die we overigens allemaal in meer of mindere mate hebben, of de ernstige aandoening wat NPS is.

Bij de meeste stellen die ik in relatietherapie sessies zie waarvan de één de ander ziet als narcist blijkt dit niet het geval te zijn. Als het “fout” gaat in relaties is dat vrijwel altijd omdat er bij beide partners pijn zit op het gebied van zich niet gehoord en gezien voelen door de ander. Dit kan dan geïnterpreteerd worden als een gebrek aan empathie waardoor men, na wat te googelen, tot de conclusie kan komen dat de ander narcist is. Veel vaker heeft dit echter te maken met het spreken van andere liefdestalen, het niet durven kwetsbaar te zijn naar elkaar en onverwerkte relatietrauma’s (pijnlijke voorvallen in de relatie die nooit goed uitgewerkt zijn). Zaken waar met goede therapie echt verandering in te bereiken is waardoor je de empathie van de ander weer kunt voelen. Iets wat je nooit zult bereiken met iemand met NPS.

Als we de DSM-5 (een classificatiesysteem waarin internationale afspraken zijn gemaakt over welke criteria van toepassing zijn op een bepaalde psychische stoornis op basis van wetenschappelijke inzichten) ernaast leggen krijg je ongeveer dit: een doordringend patroon van zelfoverschatting over eigenwaarde, vermogens, kennis, belangrijkheid of identiteit, extreme behoefte aan bewondering en gebrek aan empathie, wat al zichtbaar moet zijn op jongvolwassen leeftijd en aanwezig is in uiteenlopende contexten. Het is dus een serieuze aandoening die al ver voordat je in een relatie belandt met iemand met NPS aanwezig is.

In 2022 weten we nog steeds niet precies hoe de aandoening ontstaat. Wel weet men vrijwel zeker dat de oorsprong ligt in een combinatie van nature (erfelijkheid) en nurture (de jeugd, met name het hechtingsproces). Er is daadwerkelijk een afwijking in de hersenen waardoor iemand met NPS ook nooit zal genezen. Er zijn geen medicijnen voor en zeer zelden slaat een behandeling aan. Als deze al aanslaat betekent dat niet genezing maar een bewustwording van het narcistische gedrag en het aanleren van ander gedrag. Maar deze resultaten worden wereldwijd nauwelijks behaald. In eerste plaats omdat de meesten zelf niet ervaren dat ze een probleem hebben. Anderen zijn altijd het probleem. Maar ook omdat empathie niet iets is wat je aanleert maar wat je van nature hebt of niet.

Narcistische mishandeling is zeer diepgaand. Doordat mensen met NPS geen enkele empathie kunnen voelen kunnen ze je op de meest extreme manieren pijnigen, vernederen en manipuleren. Dit hebben ze nodig om hun eigen pijn te “lozen”, hun staat van superioriteit te bekrachtigen en zo hun eigen opgeblazen gevoel van eigenwaarde overeind te houden. Je leest het al: het gaat allemaal over henzelf en het in stand houden van de identiteit die ze voor zichzelf gecreëerd hebben. Ze kunnen zich niet met een ander en diens gevoelens bezighouden. Die ander dient zuiver als middel om hun waanbeelden over zichzelf te laten bestaan. Het aantal slachtoffers is niet gering als je je bedenkt dat er in Nederland naar schatting 1 miljoen mensen met NPS zijn. De meesten hebben meerdere partners in hun leven, dus we spreken over miljoenen en dan hebben we het nog niet eens over de omgeving van het slachtoffer. Slachtoffers komen meestal uiterst getraumatiseerd uit de relatie of zitten er nog middenin en verdienen onze aandacht en steun. Door de uiterst gecalculeerde manipulatie zijn ze vaak zo lang in de relatie gebleven dat ze zichzelf volledig kwijt zijn, niet meer in staat zijn van zichzelf te houden en een gelukkig leven voor zichzelf te creëren. Gelukkig bestaan hier wel uitermate goede behandelingen voor waar hele goede resultaten mee behaald worden. Maar dan is het wel nodig dat slachtoffers van narcistische mishandeling ook als dusdanig (h)erkend worden.

Met mijn boek ‘Monddood- Ontsnapt aan een narcist’ wil ik precies dat bereiken. Allereerst door het vertellen van mijn eigen verhaal. Zodat het duidelijk wordt hoe ver narcistische mishandeling gaat. Maar ook door hulp en inzicht te bieden aan slachtoffers en hun omgeving in het katern waarin ik een duidelijke uitleg geef over narcistische mishandeling en hoe hieruit te komen, onderzoek bij andere slachtoffers en een checklist: is mijn partner een narcist?  Klik hier voor meer informatie. 

Liefs, Annemarie

Ga toch bij hem weg!

Hoe vaak ik bovenstaande zin gehoord heb weet ik niet eens meer.  De zin kwam altijd uit de mond van mensen die mijn zoon en mij een warm hart toedroegen. Niets dan goede bedoelingen die ik toen en nu ook helemaal snap. Als je je vriendin, je dochter of je buurvrouw compleet kapot ziet gaan door het toedoen van een man is het ook volledig logisch dat je dat zegt, toch? Maar waarom ging ik dan niet? Waarom gaf ik hem na de meest afschuwelijke mishandelingen; psychisch of lichamelijk, dan toch telkens weer een nieuwe kans? Bij de zoveelste tussenkomst van de politie werd deze zin ook meermaals door de politie uitgesproken. Maar hoewel het natuurlijk het beste advies lijkt wat je een vrouw (of man) in deze positie kunt geven; het werkt over het algemeen niet.

‘Waarom niet?’ vraag je je nu waarschijnlijk af. Daar zijn een aantal redenen voor. Ten eerste zoeken narcisten hun slachtoffers goed uit. Ze zoeken mensen uit met een hoog empathisch vermogen. Mensen die er graag voor anderen zijn en die reflecteren op hun eigen gedrag. Ten tweede zijn narcisten in het begin van de relatie de meest fantastische partners op alle gebieden. Ze overweldigen je met liefde, aandacht en zorgzaamheid. Ze zijn in staat om een behoefte daarnaar op te wekken terwijl je niet eens wist dat je die had. Dan presenteren ze zichzelf als het antwoord op die behoefte. Daarnaast zijn ze (zelfs voor professionals) niet herkenbaar als mensen met een ernstige psychische aandoening. Ze zijn vaak intelligent en succesvol en doen zich stabiel voor.

Als je je eenmaal echt gegeven hebt aan een narcist en ze voelen dat jij als het ware “van hen” bent dan begint de zeer berekende manipulatie, ook wel gaslighting genoemd. In het kort betekent dit dat ze meest afschuwelijke dingen doen of zeggen om het vervolgens zo te presenteren dat je begint te geloven dat het jouw schuld is. Dat er iets mis is met jou. Et voilà ook hier heeft de narcist het antwoord op. Namelijk hemzelf (haarzelf kan natuurlijk ook). Hij is degene die van je houdt en je vergeeft. Je kunt hem geen groter plezier doen dan jezelf te verontschuldigen zodat hij je kan vergeven en dan komt je beloning: hij is weer net zo lief, charmant en zorgzaam als aan het begin van de relatie. Totdat hij je weer meesleept in de ene na de andere fysieke of verbale vernedering. Als je uit de relatie probeert te stappen volgt er een charmeoffensief van megaformaat. Hij toont berouw, gaat diep door het stof en is wederom zijn liefste zelf. Het is zo verwarrend voor de nog altijd empathische partner dat ze gaat twijfelen aan zichzelf en zo hem weer terugneemt.

(Ex) partners van narcisten komen zo ver van zichzelf af te staan dat ze het Stockholmsyndroom ontwikkelen. Dit is geen psychische aandoening waar je mee gediagnosticeerd wordt maar een overlevingsstrategie die je onbewust ontwikkelt. Om geen slachtoffer te worden van zijn terreur moet je je volledig aanpassen aan hem, je voegen naar zijn emoties en gedragingen. Waardoor je meer bezig bent met het gevoel van de dader dan van jezelf. Zo krijgt hij controle over je hele leven en raak jij zo ver verwijderd van jezelf dat je (bijna) gelooft dat hij de enige is voor jou. Mocht je echt weggaan bij hem dan heeft hij nog een heel ander arsenaal voor je klaarstaan: stalking, bedreiging en manipulatie.

Ook voor de omgeving is dit heel heftig om mee te maken. Veel verder dan te smeken om bij de narcist weg te gaan komen ze vaak niet. Als het slachtoffer dit dan niet doet wordt de omgeving vaak wanhopig en blijven ze weg waardoor het slachtoffer geïsoleerd raakt en dus een nog makkelijker prooi voor de narcist wordt.

In mijn boek ‘Monddood-aan een narcist ontsnapt’ neem ik je mee in mijn verhaal en kun je goed zien hoe zich dit bij mij ontwikkelde maar ook hoe ik er weer uitkwam. In het laatste deel: de feiten achter het verhaal heb ik adviezen opgenomen voor zowel het slachtoffer als de omgeving, hulpverlening en politie. Tevens tref je hier een onderzoek aan bij andere slachtoffers en een checklist: is mijn partner een narcist. Klik hier voor meer informatie.

Liefs,

Annemarie